Optische illusies

Profielwerkstuk van Jasmijn Plas en Kim Bouwhuis
2019-2020

Optische illusies, ook wel visuele illusies of gezichtsbedrog genoemd, zijn foto's die onze ogen voor de gek houden en onze waarneming versteld doen staan. Ze zijn niet het resultaat van een verkeerd zicht. Afhankelijk van het licht, de kijkhoek of de manier waarop de foto wordt weergegeven, kunnen we dingen zien die er niet zijn. Vaak spelen optische illusies in op de beperkingen van onze zintuigen en de verwerking van prikkels door de hersenen.

Meerdere omstandigheden spelen een rol bij optisch illusie. Zoals invloed van de omgeving en schuine lijnen. Zie hieronder.

Invloed van kleuren

Onze hersenen maken gebruik van contrasten om te bepalen wat de helderheid van een kleur is. Dat doen je hersenen het liefst door de contrasten zo groot mogelijk te maken in het punt waar je ogen op gefixeerd zijn. Daarom lijken de grijze strepen in de donkere omgeving lichter als de grijze strepen in de lichte omgeving, ook al zijn deze dezelfde kleur. Zo werkt dit ook bij lichtinval.

Schuine lijnen

Iedereen weet dat de toren van Pisa scheef is. Maar wat als we nu twee van die torens naast elkaar zetten. Natuurlijk zijn ze dan allebei even scheef. Of niet? Toch lijkt het in deze illusie net alsof de meest rechtse toren schever is dan de linkse. Terwijl ze allebei even scheef zijn. De illusie ontstaat doordat de twee foto’s als één geheel worden gezien, en doordat in de waarneming wordt uitgegaan van perspectivische convergentie van verticale lijnen. Omdat de verticale lijnen van de twee torens niet convergeren, dus in de beleving niet parallel lopen, wordt dit geïnterpreteerd als divergeren, zodat in dit geval de rechtertoren nog schever lijkt te staan.

Ebbinghaus/Titchener Illusie

De Ebbinghaus/Titchener illusie behoort tot de psychologische illusies. Deze illusie geeft de waarnemer de indruk dat een cirkel groter is wanneer deze wordt omringt door kleinere cirkels, dan wanneer deze wordt omringt door grotere cirkels. De grootte van de cirkels worden anders geïnterpreteerd door de grootte van omliggende cirkels. 
De illusie lijkt voor het eerst beschreven door de wetenschapper Edward Bradford Tichener. Maar dit is niet het geval, na onderzoek blijkt dat Ebbinghaus al twee jaar eerder zijn variant op deze optische illusie heeft beschreven. Tichener nam dit figuur twee jaar later over in een boekrecensie waarin hij wel degelijk naar het figuur verwees als de cirkels van Hermann Ebbinghaus.

Wassenaar

Voorlinden museum

Highlights

Er zijn verschillende soorten optische illusie: ambigue figuren, na-figuren, visuele illusies en omkeerbare figuren. Zie hieronder.

Ambigue figuren

Dit zijn figuren waarin je twee of meerdere verschillende manieren te bekijken of te interpreteren zijn.  Deze figuren staan ook wel bekend als ‘dubbele plaatjes’.
 
Je hersenen willen vanuit zichzelf altijd een keuze maken in wat je ziet. Op het moment dat je voor kiest om ‘de ene afbeelding’ te zien. kun je namelijk niet meer ‘de andere afbeelding zien’. Je kiest dus als het ware wat je wilt zien.

Na-figuren

Na-figuren zie je omdat je ogen erg lui zijn.  In je ogen zitten kleurcellen. Als je een tijd naar een afbeelding kijkt worden die kleurcellen moe. Als je dan bijvoorbeeld naar een witte muur kijkt schakelt automatisch je oog over naar de tegenovergestelde kleurcellen om een beetje te kunnen uitrusten. Dan zie je dus het plaatje in de omgekeerde (negatieve) kleuren.

Visuele illusies

Bij een visuele illusie is het zo dat je ergens lijnen van ziet die er niet zijn. Dit werkt zo: je ogen zien alleen maar in 2D, je hersenen bepalen uiteindelijk wat je zit in 3D. Je hersenen onthouden dingen, zodat je je niet steeds weer hoeft af te vragen waar je naar kijkt. Je weet bijvoorbeeld al heel snel dat als je naar een kast kijkt, je een kast ziet.
Maar bij een visuele illusie is het volgende probleem aan de hand: je hersenen gaan raden. Ze vullen zelf in waarvan ze denken dat het waar is. De lijnen die er in de afbeelding niet te zien zijn, denken je hersenen er bij. Dit maakt dat je ineens hele gekke afbeeldingen gaat zien.


Onmogelijke figuren

Sommige tekeningen kloppen niet maar zien eruit alsof ze wel kloppen. Maar in het echt zijn ze onmogelijk om te kunnen bestaan. De tekeningen zijn door middel van bedrieglijk schaduw en perspectiefwerking een ruimtelijke figuur wordt gesuggereerd dat niet realiseerbaar is.

Kunstenaars die optische illusies gebruiken

Naast optische illusies in museum Voorlinden en kunstwerken van kunstenaars worden optische illusies ook gebruikt voor films en reclames. Denk hierbij aan de films ‘Harry  Potter’ en ‘The Lord of the Rings’ en aan de reclame van ‘Skoda’. Zie hieronder.

Harry Potter

De kamer van Ames illusie  en manipulatie met grootteconstantie zijn met name in de filmindustrie dankbaar gebruikt. De grootte van de persoon van Hagrid in de Harry Potter films benadrukken de filmers door het camerastandpunt en het gebruik van kamer van Ames-achtige ruimten. Hoewel in de film Harry en zijn vrienden in gezelschap van Hagrid vaak vlak naast elkaar lijken te staan, is de afstand tussen hen in werkelijkheid veel groter. Daardoor troont Hagrid boven iedereen uit. Bovendien benadrukken de filmers zijn grootte extra door hem vaak vanuit een laag standpunt te filmen. Zijn breedte zetten ze bovendien aan door hem uit te dossen met extra dikke jassen, een baard en wijd uitstaand haar.


The Lord of the Rings

Hetzelfde wat bij Harry Potter gebruikt is, is ook toegepast in de verfilming van ‘The Lord of the Rings‘. Volgens het verhaal zijn de Hobbits dwergen, maar de proporties van de acteurs moesten wel normaal zijn. Inzetten van lilliputters was daarom geen optie. Beeldmanipulatie, camerastandpunten en perspectivisch aangepaste ruimten zorgden ook hier voor de beoogde beelden.
 
De foto van de wagen met Frode en Gandalf samen rijdend. In het echte leven is de kar in twee stukken gesplitst. de zijde met Frodo erop is verder teruggezet dan de zijde met Gandalf. De kunst is om de stoelen op een rij te krijgen zodat ze er naadloos uitzien.

Skoda

In deze optische illusie zie je een reclame van een automerk waarbij ze een nieuw model aan de man proberen te brengen. Je ziet op het eerste gezicht niet heel veel van de illusie en deze is ook erg simpel van opzet.
De Skoda Fabia heeft een grote update gehad en dat is ook goed te zien. Hierbij proberen ze te testen hoeveel aandacht het nieuwe design trekt, heeft Skoda de auto geparkeerd in een drukke straat in West- Londen. Het is ook moeilijk om je aandacht tegelijkertijd op verschillende dingen te richten zonder dat je nog interessante informatie mist.


Home Highlights Kunstenaars

© Copyright Optische illusies